حافظ

خداوند به مرد جفتی از جنس خودش عطا کرده تا با او انس و الفت بگیرد. با یکدیگر زندگی کنند در کنار همدیگر آرامش و آسایش داشته باشند. تشریک مساعی نمایند، خانه و مدرسه بسازند، آموزش و پرورش دهند، تجربه بیاموزند و به تکامل برسند. در محیط تغییرات به وجود آورند، رشد نمایند و رشد دهند.

پسر و دختر جوانی که با هم ازدواج می‌کنند در واقع تولد تازه‌ای را آغاز می‌کنند و در اقیانوس تازه‌ای وارد می‌شوند که اگر تجربه و کار آموزی قبلی را نداشته باشند ، حداقل باید از هوش و فراستی برخوردار باشند که بتوانند در جزر و مد اقیانوس، گم و سرگردان نشوند.

بعضی‌ها می‌گویند موفقیت ازدواج ، بستگی به این دارد که تا چه اندازه به عشق متعهد هستید. عده‌ای موفقیت روابط صمیمانه را به بخت و اقبال نسبت می‌دهند. جمعی دیگر هم به شور و اشتیاق و به وجود علایق و یا ارزش‌های مشترک اشاره می‌کنند.

بعد از بررسی صدها رابطه به این نتیجه رسیدیم کسانی که در روابط صمیمانه ی خود موفق می‌شوند از مهارت‌های ویژه‌ای برخوردارند. به این نتیجه رسیدیم که روابط پایا و پردوام را زوج‌هایی تحقق می‌بخشند که با مهارت‌های میان شخصی مانند گوش دادن، ارتباط روشن، مذاکره، برخورد موثر با خشم و چیزهای دیگر آشنایی دارند.

در این سلسله مقالات قصد داریم به هرکدام از این مسائلی که ممکن است ایجاد مشکل کند ، بپردازیم . در این مقاله به بررسی بحث “  همسر خود را آن‌چنان که هست بپذیریم ” و بحث  “خوب گوش دادن ، به عنوان  مهمترین مهارت ارتباطی ” می پردازیم . و در مقاله ی بعد به بررسی این موضوع می پردازیم  که ” زن و مرد علاوه بر اینکه از کلمات مشابه استفاده می‌کنند گاهی تصوراتشان از کلمات متفاوت است ” خواهیم پرداخت .

یکی از راه‌هایی که کمک بزرگی به بقاء و دوام زندگی می‌کند و زندگی زناشویی را استحکام می‌بخشد این است که «فرد همسر خود را آن‌چنان که هست بپذیرد» او را با تمام خصوصیاتش، با تمام تجارب گذشته‌اش با پدر، مادر و خواهر و برادرش بپذیرد.

هر انسانی ریشه در تجارب گذشته و خانواده ی خود دارد و اصولا قسمتی از هویت شخصی هر فردی از خانواده‌اش ناشی می‌شود. آیا می‌توان نیمی از هویت او را نادیده بگیریم و اصلا نپذیریم؟ آیا می‌توان گل را بدون ریشه زنده نگاه داشت؟ از طرفی نپذیرفتن تمام ابعاد وجودی فرد موجب می‌گردد که یکی از طرفین و در نهایت هر دوی آنها احساس عدم امنیت عاطفی و روانی نمایند.

بنابراین در یک ازدواج سالم، آنچه اهمیت دارد پذیرش تام و تمام همسر است، اگر شما قادر باشید همسرتان را با همان قیافه و با همان شغل، با همان میزان تحصیلات، با خانواده‌ای که دارد، بپذیرید و این نگرش را در خودتان تقویت کنید ، احساس بهتری در زندگی مشترک خواهید داشت و الگوهای رفتاری شما در مقابل همسرتان نیز مشخص خواهد شد.

بهتر است این تفکر را در خود تقویت کنید که این شخص با تمام ویژگی‌های خوب و بدی که دارد مال من است و برای من است، با وی زندگی می‌کنم و به او عشق می‌ورزم.

در پژوهشی که توسط «ژانت لوئر» و «روبرت لوئر» (۱۹۸۵) انجام شد ۳۵۱ زوج که بیش از ۱۵ سال با یکدیگر زندگی کرده بودند مورد ارزشیابی قرار گرفتند و از آنها پرسیده شده چه عاملی باعث رضایت آنها از زندگی مشترک شده است؟ نتیجه تحقیق نشان داد عاملی که بیش از همه به عنوان دلیل بقای زندگی مشترک ازدواج‌ها از سوی زوج‌ها بیان شده است «گرایش یا طرز تلقی مثبت نسبت به همسر» می‌باشد .

طی این روحیه و نگرش ، آنها به اصطلاح همسر خود را از هر لحاظ قبول داشتند و همسر خود را بهترین و نزدیک‌ترین دوست معرفی کرده‌اند، اکثر زوج‌های خوشبخت، همسرشان را به خاطر «فردیت خویش» و به خاطر وجود خود او (به عنوان یک انسان خوب و دوست داشتنی و قابل احترام) دوست داشتند و به او عشق می‌ورزیدند. از وجوه مشترک این زوج‌های خوشبخت و موفق فداکاری، بخشندگی و مراقبت از یکدیگر است. (روانشناسی امروز ۱۹۸۵).

یکی دیگر از راه‌ها و مهارت‌هایی که در زندگی مشترک بسیار موثر واقع می‌شود گوش دادن است، گوش دادن واقعی به همسر دشوار است. گوش دادن، مهمترین مهارت ارتباطی است که می‌تواند تولید صمیمت کند و آنرا حفظ کند.

 وقتی خوب گوش می‌کنید همسرتان را بهتر درک می‌کنید، با او هماهنگ می‌شوید، از روابط خود بیشتر لذت می‌برید و بی‌آنکه مجبور به ذهن خوانی باشید، می‌فهمید که همسرتان چرا چنین می‌گوید و چنین می‌کند. یکی از موانع موثر بر سر راه گوش دادن ، اندیشه خوانی (ذهن خوانی) است.

وقتی به صحبت همسرتان توجه نمی‌کنید و آن را باور ندارید و به واقع برای منظور او معنایی در نظر می‌گیرید، اقدام به ذهن خوانی می‌کنید. اندیشه خوان‌ها به عواملی از قبیل لحن صدا، حالات چهره و ژست و حالت بدن یعنی به طور کلی به فراپیام بیشتر از پیام‌  ، بها می‌دهند. محتوای حقوقی صحبت همسرشان را با فرضیه‌سازی‌های خود عوض می‌کنند. ذهن خوانی برای ایجاد صمیمیت بسیار مضر است، زیرا مسلمات را رها می‌کند و به خیالات می‌چسبد.

از دیگر مواردی که موجب عدم توجه و گوش دادن پویا می‌شود نگرانی برای جواب است گاهی به قدری نگران و درگیر جواب هستید که حرف‌های گوینده را نمی‌شنوید .

گاه همه مطالبی را که می‌خواهید بگویید در ذهن تمرین می‌کنید. و یا مطالب را فیلتر می‌‌کنید، به این معنا که به بخشی از حرف‌های گوینده، توجه می‌کنید اما از کنار سایر بخش‌ها بی‌تفاوت عبور می‌کنید.

یکی از مشکلاتی که بین زوجین گاهی اوقات ایجاد تنش و دردسر می‌کند، اینست که آنها از ضمائر استفاده ی نامناسب می‌کنند افراد و بالاخص خانم‌ها اگر در جایی که بهتر است شریک زندگی‌شان ضمیر «ما و برای ما» را به کار ببرد «من یا برای من» را استفاده کرد، جریحه‌دار می‌شوند.

مثلا اگر همسرشان گفت «میرم یک گشتی بزنم اگر دوست داشتی بیا»  این لحن ممکن است وی را برنجاند چون به نظر می‌رسد آمدن یا نیامدن خانم برای همسر علی‌السویه است و یا در جای دیگر که ضمیر من را به کار می‌برد در واقع همسر را محصور کرده و یا جایی برای اشتراک باقی نمی‌گذارد.

در مقاله ی بعد به بررسی این موضوع می پردازیم  که ” زن و مرد علاوه بر اینکه از کلمات مشابه استفاده می‌کنند گاهی تصوراتشان از کلمات متفاوت است ” خواهیم پرداخت .

ادامه دارد …

منبع : برگرفته از کتاب ” روان شناسی ازدواج – نویسنده : زهره رئیسی – با تغییر و تلخیص

۱- اگر می‌خواهید فرزندانی خوب و شایسته داشته باشید با دقت در رفتار و کردار خودتان، خودسازی کنید و معایب اخلاقی و رفتاریتان را از بین ببرید. حتی اگر هنوز صاحب فرزند نشده‌اید ، بدانید اگر همه‌چیز درست باشد بالاخره روزی می‌رسد که خواه ناخواه الگوی فرزندانتان می‌شوید ، مراقب باشید که مبادا در آنروز باعث بروز صفات و خصوصیات زشت و بد در او باشید.

حضرت صادق (ع) در این مورد فرموده‌اند که وقتی می‌خواهید کسی را به انجام کاری دعوت کنید با حرف زدن و گفتن زبانی، این‌کار را نکنید (بلکه با عمل تان او را به انجام آن کار تشویق نمایید.)

2- معمولا وقتی والدین چندین بار درباره ی رفتار و خصلت زشتی از فرزندشان به او تذکر داده‌اند و فایده نداشته ، چنین جملاتی بر زبان می‌آورند : «این بچه ذاتش خراب است»  ولی توجه داشته باشید که جملاتی این چنینی هرگز مسئولیت شما را در بروز این خصلت‌ها کاهش نمی‌دهد. بنابراین با توسل به این حرف‌ها خودتان را توجیه نکنید ، بلکه با دقت و ظرافت، ریشه ی این معضل را در رفتار خودتان و همسرتان جستجو کنید. حضرت رسول اکرم (ص) در این‌مورد می‌فرمایند: «پدر و مادری که با رفتار و گفتارشان موجب بروز صفات بد و بدکاری در فرزندانشان می‌شوند و به این وسیله باعث نارضایتی خودشان از فرزندشان می‌شوند از رحمت خدا دور هستند.»

3- یکی از نکات بسیار مهمی که احتمالاً در ذهن خیلی از خواننده‌ها ایجاد شبهه نموده ، نقش جامعه ی اطراف و میزان تأثیر همکلاسی‌ها و همسایه‌ها و بچه‌های فامیل بر رفتار فرزندان است. این موضوع به هیچ‌وجه قابل انکار نیست ولی توجه داشته باشید که با رفتار درست و دقت در بعضی از موارد تربیتی و ا خلاقی، می‌توان عوارض بد و ناپسند این تعاملات و رفت و آمدهای ناخواسته با محیط بیرون از منزل را به طرز چشم‌گیری کاهش داد ، به چند نکته مهم در این مورد توجه کنید:

 الف- به کودکانتان یاد بدهید که براساس عقل و شعور تصمیم بگیرند و انجام بعضی کارهایی که دلشان می‌خواهد و دوست دارند،به صلاحشان نیست . اگر یاد بگیرند در مواجهه با هر موضوعی معایب و منافع آنرا بسنجند و به آخر و عاقبت آن فکر کنند خیلی از مشکلات کاهش پیدا می‌کند .

ب- در بسیاری از خانواده‌ها تحت عنوان «آبروداری» و «مردم‌داری» بسیاری از مشقات و تکلفات به اعضای خانواده تحمیل می‌شود. به این عبارات توجه کنید :«جلوی فلانی  اینکار را نکن، ممکن است برایت حرف در بیاورند» و یا «خواستم بروم آنجا، ولی گفتم یک وقت فلانی می‌بیند، آن وقت جلوی حرف مردم را نمی‌شود گرفت» ،« بالاخره باید مردم‌دار بود» رواج چنین فرهنگی در خانواده به معنی اهمیت بیش از حد قائل شدن برای اطرافیان و اجتناب از حرف و نقل آنهاست و فرزندی که در چنین فضایی رشد می‌کند ، در برخورد با دوستان و همسایگان حاضر است خیلی از کارها را انجام دهد تا باعث ناراحتی دیگران نشود ، برای خودتان و اعضای خانواده خط‌مشی و چهارچوبی مشخص کنید که براساس آن و با کمترین توجه به حرف دیگران کارهایتان را تنظیم کنید، مثلاً هیچ وقت با قرض و بدهی برای آبروداری مهمانی نگیرید و همچنین به فرزندانتان بیاموزید برای دیگران و نظراتشان تا حدی ارزش قائل شوند که برای جلب رضایت اطرافیان مجبور نباشند پا روی ارزش‌هایشان بگذارند.

ج) نکته ی مهم دیگری که باعث کاهش آسیب‌های رفتاری جامعه بر فرزندان می‌شود اینست که ارضای ظرفیت عاطفی در خانواده و ابراز محبت به اندازه ی نیاز باعث می‌شود کودکان بیرون از خانه در جستجوی «دوست داشته شدن» نباشند.
 گاهی اوقات عشق و علاقه‌ای که به آنها دارید را اظهار کنید و بهتر از همه، اینکه در خانه به آنها احترام بگذارید و هرگز تحقیرشان نکنید، چون نتایج زیانبار اینکار دامن خودتان را خواهد گرفت. پیامبراعظم (ص) در این‌مورد فرموده‌‌اند: «به فرزندانتان احترام بگذارید و با آنها مودبانه برخورد کنید.»

4- یکی از جریاناتی که مدت‌هاست در جامعه ریشه دوانیده، روشنفکرنمایی اشتباه است. طوری‌که پدر و مادرها با گرفتن ژست‌های روشنفکر مآبانه بسیاری از نکات تربیتی و ارزشی را نادیده می‌گیرند و در برخورد با کارهای خلاف اخلاق فرزندانشان مسامحه و سهل انگاری می‌کنند. دیدن فیلم‌های نامناسب در حضور فرزندان، یکی از این موارد است. در این فیلم‌ها روابط زن و مرد و یا لباس‌ها و رفتارهای آنها، با ارزش‌های دینی و عرف جامعه ما، همخوانی ندارد. بعضی از والدین در توجیه اینکارشان می‌گویند: «اگر این چیزها را در خانه پیش خودمان ببیند بهتر از اینست که با دیگران این فیلم‌ها را تماشا کند» و یا «نمی‌خواهم بچه‌ام چشم و گوش بسته باشد» یکی دیگر از این موارد پوشیدن لباس‌هایی با پوشش کم مادران در خانه و با حضور پسران نزدیک به سن بلوغ است . بعضی از این مادران وقتی با اعتراض مواجهه می‌شوند می‌گویند: « الان که مثل قدیم نیست. دنیا عوض شده!» ولی توجه کنید که غریزه دوران قدیم و دوران جدید نمی‌شناسد. بنابراین، حرف‌های پوچ و بی‌اساسی که در مذهب و فرهنگ ما جایگاهی ندارند را رها کنید و به فکر سلامتی اخلاق فرزندانتان باشید.

5- انجام فرایض مذهبی و دعوت و تشویق فرزندان به این امور، موجب ایجاد تثبیت بسیاری از صفات پسندیده در انسان می‌شود و بسیاری از صفات ناپسند و مذموم را از انسان دور می‌کند. کسی که خود را مقید به خواندن نماز می‌کند طوری‌که با هیچ عذر و بهانه‌ای آنرا ترک نمی‌کند. مسئولیت‌پذیر و جدّی در انجام وظایف بار می‌آید. در ضمن خداوند تلویحاً در قرآن فرموده است که نماز باعث تواضع و اجتناب از تکبر و غرور می‌شود. روزه ماه رمضان به انسان‌ها می‌آموزد رنج و مشقت را تحمل کنند و خواب و خوراک مانع آنها برای رسیدن به اهدافشان نباشد. موضوع دیگری که لازم است در این باره مطرح شود و در نکته ی قبل تحت عنوان روشنفکر مآبی آورده شد اینست که بعضی از پدر و مادرها در برابر سهل‌انگاری‌ها و بی‌توجهی‌های فرزندان به واجبات مذهبی، این امور را شخصی و فردی قلمداد می‌کنند و یا می‌گویند عیسی به دین خود و موسی به دین خود. در صورتی‌که خداوند در قرآن خطاب به لقمان می‌فرماید که خانواده‌ات را وادار به نماز خواندن کن (و امر اهلک بالصلوة) در ضمن پیامبر بزرگوار(ص) در این مورد هشدار داده و فرموده‌اند: «وای بر فرزندان آخرالزمان از پدرهایشان. چون هیچ‌کدام از فرایض مذهبی را به آنها نمی‌آموزند و فقط به این قانع هستند که بچه‌هایشان متاع بی‌ارزش دنیا را به دست آورند.»

6- و اما اساسی‌ترین نکته‌ای که هرگز نباید فراموش شود، امام سجاد (ع) می‌فرمایند: «خدایا ، در تربیت و ادب و اصلاح فرزندانم به من کمک کن» همگی می‌‌دانیم که هیچ کاری بدون کمک و خواست الهی انجام نمی‌گیرد. بنابراین برای  تأدیب و پرورش و تربیت فرزندانتان، فقط به عقل خودتان و یا کتاب‌های ریز و درشت تربیتی و روانشناسی اکتفا نکنید، بلکه دائماً از خدا کمک بخواهید و برای موفقیت در این امر مهم و حیاتی، دعا کنید .

یک تذکر: ممکن است بعضی از افراد از مطالب مطرح شده برداشت انحرافی داشته باشند و با خواندن این مقاله، خصلت‌ها و رفتارهای ناپسند در وجودشان را تقصیر پدر و مادر بدانند. ولی متوجه باشید که خداوند چنین بهانه‌هایی را نمی‌پذیرد. بلکه در قرآن می‌فرماید که اگر کسی طالب خوشبختی و عاقبت به خیری است باید خودش معایب اخلاقیش را از بین ببرد (قدافلح من زکّیها) و کسی که مشقت‌های خودسازی را تحمل نکند و دنبال بهانه‌باشد خودش را بدبخت می‌کند (و قد خاب من دسّیها) بیاد داشته باشید علاقه‌ ی پدر و مادر نسبت به شما حدّ و اندازه ندارد، آنها با عشق و علاقه ی فراوان هر کاری که از دستشان برآمده برایتان انجام داده‌اند. ولی هیچ انسانی کامل نیست و هر کس نقایص خودش را دارد، شما هم قطعاً کامل‌ترین پدر یا مادر دنیا نخواهید شد. بنابراین به جای سوء برداشت از این مطلب به فکر اصلاح و تهذیب خودتان باشید.

تبیان – خانواده وزندگی